Ο τίτλος στην εφημερίδα ήταν ξεκάθαρος: «αυτοκτόνησε 55χρονος επιχειρηματίας…». Όσο κι αν προσπαθούσα να χωνέψω αυτό που διάβαζα, δεν γινόταν. Οι πληροφορίες του ρεπορτάζ μιλάγανε για έναν επιτυχημένο επιχειρηματία που γονάτισε εν μέσω ύφεσης εξαιτίας των χρεών που του είχε δημιουργήσει το ίδιο το κράτος. Στην αναφορά για τον χώρο όπου δραστηριοποιείτο, ανατρίχιασα. Σε αυτόν το χώρο έχουν απομείνει μόλις 5-6 στην πόλη μας…και ο ένας εξ’ αυτών φίλος, άνθρωπος δικός μας…
Λίγο αργότερα, έδωσα την εφημερίδα στην Αγάπη. Σχεδόν σωριάστηκε και το μόνο που είπε ήταν, εύχομαι να μην είναι ο Μηνάς. Ένα τηλεφώνημα ήταν αρκετό για να επιβεβαιωθούν οι φόβοι…ήταν ο Μηνάς.
- Δύο μέρες νωρίτερα με είχε πάρει τηλέφωνο, είπε η Αγάπη συντετριμμένη. Δεν απάντησα γιατί φαντάστηκα τι ήθελε και από το εξωτερικό που ήμασταν εκ των πραγμάτων δεν μπορούσα να κάνω τίποτα.
- Δεν φταις εσύ…, είπα σε μια προσπάθεια να την ηρεμήσω.
- Το ξέρω, απάντησε, αλλά αυτό δεν αλλάζει την κατάσταση που δεν είναι άλλη από τον χαμό ενός ανθρώπου που το ίδιο το σύστημα, κρατικό και τραπεζικό, τον έσπρωξε στα βάθη της απελπισίας. Ο Μηνάς έκανε ένα μεγάλο λάθος όσο ζούσε, ήταν έντιμος. Εάν ήταν λαμόγιο δεν θα έδινε καμία σημασία…
- Εάν ήταν λαμόγιο…, είπα και σώπασα.
- Ακριβώς…το ανήθικο σύστημα συναλλάσσεται με επιτυχία μόνο με ανήθικους πελάτες, είπε η Αγάπη. Στους ηθικούς δεν δίνει περιθώρια ποντάροντας στην υπευθυνότητα τους.
- Ναι, αλλά υπάρχουν κι άλλοι έντιμοι με τα ίδια προβλήματα που δεν επιλέγουν την αυτοκτονία ως μέσο διαφυγής…, απάντησα.
- Ο βαθμός ευαισθησίας διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο κι αν κάποιοι έντιμοι δεν έχουν επιλέξει αυτόν τον τρόπο, έχουν υποφέρει τα πάνδεινα μέχρι που επηρεάζεται η υγεία τους και μετά δεν μπορούν ούτε τα ελάχιστα να προσφέρουν. Δεν θυμάσαι τις προάλλες τον επιχειρηματία από το Αίγιο που έφυγε με έμφραγμα;
- Τον θυμάμαι…, απάντησα. Όλοι μιλούσαν και έλεγαν ότι ήταν ένας έντιμος άνθρωπος, που ακόμα και οι υπάλληλοι του έψαχναν τρόπους να σώσουν την επιχείρηση.
- Φοβάμαι ότι στο άμεσο μέλλον θα δούμε πολλούς να φεύγουν για τον άλλο κόσμο με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, αλλά θα δούμε και έντιμους να οπλίζουν το χέρι τους και να παίρνουν ζωές κάποιων που έπαιξαν με την υπόληψη τους και με την ζωή τους χρησιμοποιώντας ως μέσο την άρνηση τους ή την υπεροψία… Μη ξεχνάς ότι μέχρι χθες οι τράπεζες παρακάλαγαν τον πελάτη, τώρα κάποιοι ρέγονται να βλέπουν τον πελάτη να τους παρακαλάει…για να μη σου πω ότι ευχαριστιόνται κάθε φορά που λένε «όχι».
- Υπάρχουν τέτοιοι; Ρώτησα με απορία.
- Αν υπάρχουν; Πάμε στοίχημα ότι αύριο κιόλας ορισμένοι από αυτούς θα δώσουν εντολές να πάνε στην χήρα, να ζητήσουν την πληρωμή χρεών…για να μη σου πω ότι θα προχωρήσουν σε δικαστικές ενέργειες ενάντια στην οικογένεια του.
- Δηλαδή δεν γλίτωσε τίποτα, είπα.
- Ούτε νεκρός δεν ηρεμείς…, είπε η Αγάπη.
- Κι αν ζητηθεί από σένα να κάνεις κάτι παρόμοιο;
Η Αγάπη δεν απάντησε, μόνο κούνησε το κεφάλι. Φοβάμαι την ώρα που θα έρθει η σειρά μου, ψέλλισε.
Ο Μηνάς ήταν προμηθευτής του δημοσίου. Το κράτος αγόραζε από την επιχείρηση του υλικά υψηλής τεχνολογίας με εφαρμογή στον κλάδο της υγείας. Είχε γίνει αποδεκτός και τα προϊόντα που παρείχε, έσωζαν ζωές. Τι κι αν έπρεπε να πληρώσει τις προμήθειες στους άτυπους «πωλητές» και «συνεργάτες»; Αυτό ήταν μέσα στα πλαίσια της συνήθους συναλλαγής και υπολογισμένο εν τέλει στο κόστος. Έπρεπε όμως, συνάμα, να πληρώσει τους προμηθευτές του, το προσωπικό του αλλά και το ίδιο το κράτος με την προπληρωμή του ΦΠΑ και των λοιπών φόρων για τιμολόγια που είχαν μεν εκδοθεί στο όνομα του Ελληνικού δημοσίου, αλλά το οποίο με την σειρά του τα πλήρωνε με πολύμηνη καθυστέρηση ή ενίοτε και ποτέ. Για να μπορέσει να συντηρήσει την επιχείρηση και αφού στέρεψαν τα όποια αποθεματικά υπήρχαν, χρησιμοποίησε τις προσφορές των τραπεζών οι οποίες προ της κρίσης, έκριναν ότι επρόκειτο για πελάτη με καλή συναλλακτική συμπεριφορά και αποδεκτό ρίσκο χρηματοδότησης, καθώς οι συναλλαγές του ήταν κατά 90% με το δημόσιο και που επιπλέον είχε όλα εκείνα τα εχέγγυα που καθιστούσαν έναν επιχειρηματία του δικού του μεγέθους, επιθυμητό.
Μετά την κρίση και με την στάση του δημοσίου που ανέστειλε έξοδα και πληρωμές, ακόμα και στον ευαίσθητο τομέα της υγείας όπου τα προβλήματα με τις καθυστερήσεις πληρωμών ούτως ή άλλως προϋπήρχαν, οι τράπεζες συμπλήρωσαν το κακό κλείνοντας τις βάνες των χρηματοδοτήσεων. Ο Μηνάς, ο μέχρι πρότινος καλός πελάτης, βρέθηκε από την μια στιγμή στην άλλη στο μέσο ενός χάους. Το κράτος να μη πληρώνει και οι τράπεζες να μην τον χρηματοδοτούν.
Το σοκ για την μικρή κοινωνία που ζούμε, ήταν τεράστιο. Ο ίδιος, σοβαρός και μετρημένος, δεν έδωσε ποτέ την παραμικρή αφορμή για σχόλια σχετικά με την όποια κατάσταση μπορεί να αντιμετώπιζε. «Όσοι τον γνώριζαν πάντως, εμφανώς σοκαρισμένοι, τον περιέγραφαν ως ένα ευγενέστατο και χαμηλών τόνων άνθρωπο, ο οποίος πάντως δεν έδειχνε προς τα έξω να έχει οικονομικό ή άλλο πρόβλημα», έγραφε η εφημερίδα. «Συνάδελφοί του στο χώρο, έλεγαν ότι υπάρχει έντονο πρόβλημα από τις οφειλές κυρίως των νοσοκομείων, που καθυστερούν να εξοφληθούν, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να στρέφονται προς τις τράπεζες για να συντηρηθούν. Μάλιστα μια από τις παλαιότερες έχει καταστραφεί οικονομικά τελευταία» συνέχιζε το άρθρο.
Εμείς δεν είμαστε σε θέση να κρίνουμε την απόφαση του και πολύ περισσότερο δεν έχουμε το δικαίωμα να την κατακρίνουμε. Δεν μπορούμε όμως να μη καταδείξουμε την σωρεία των προβλημάτων που οδηγούν σε μια τέτοια απόφαση ή που οδηγούν στον «φυσικό» θάνατο ανθρώπους που αν μη τι άλλο, ήταν αξιοπρεπείς, έντιμοι και στεκόντουσαν με αίσθημα ευθύνης απέναντι στις υποχρεώσεις τους.
Ζούμε στην εποχή όπου η ανηθικότητα θα συνυπογράφει διαταγές πληρωμής, διαταγές πλειστηριασμού, διαταγές κατάσχεσης. Ζούμε στην εποχή που θα ξεμυτίσουν οι διάφοροι «κουκουλοφόροι» για να αναβιώσουν δράσεις σαν και αυτές που γνώρισε αυτός ο τόπος στην περίοδο της κατοχής, στην περίοδο του εμφυλίου και στην περίοδο της χούντας. Θα δούμε νέους δοσίλογους να δρουν με την ευλογία των κρατικών λειτουργών, στο όνομα της οικονομικής ύφεσης. Ήδη κάποιοι από αυτούς έχουν κάνει την εμφάνιση τους ρωτώντας δεξιά αριστερά για την οικονομική κατάσταση επιχειρήσεων, προσπαθώντας αφενός να εκμαιεύσουν πληροφορίες και αφετέρου να διαδώσουν σπιλωτικές φήμες. Ζούμε στην εποχή όπου ο ιστός της κοινωνίας και της οικονομίας διαλύεται από την καχυποψία, την αβεβαιότητα και τον φόβο. Τα μεγάλα λόγια των κυβερνητικών λειτουργών, μετά από τις συνόδους δεν σημαίνουν τίποτα, γιατί οι όποιες αποφάσεις δεν προβλέπουν μέτρα για την αντιμετώπιση των μικρών δικτατορίσκων που με μια υπογραφή τους έχουν την δύναμη να οδηγήσουν ακόμα και στον θάνατο τον οποιοδήποτε, είτε αυτός είναι επιχειρηματίας, είτε ένας μέσος άνθρωπος που δεν είναι πλέον σε θέση να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις του. Οι μακροοικονομικές μελέτες για την έξοδο από την κρίση, δεν έχουν καμία εφαρμογή στην πραγματικότητα που μαστίζει την μικροοικονομία. Καθημερινά, το σχοινί χωρίς σαπούνι είναι στο μενού για εκατοντάδες συμπολίτες μας.
Στην ιστορία, το κραχ του 1929 στιγματίστηκε από αυτούς που πηδούσαν από τους ουρανοξύστες. Σε μερικά χρόνια από τώρα, τι θα είναι αυτό που θα στιγματίσει την παρούσα παγκόσμια οικονομική κρίση;
Καφετζής & Αγάπη Κ.
Ήπιαν Καφέ και σχολίασαν