Περηφάνια και Τιμή – Το Σακούλι της Ιστορίας

Καλημερίζω σας Καλοί Μου Άρχοντες και Χρόνια Σας Πολλά,

Το σακούλι της Ιστορίας ανοίγει και κλείνει διαφορετικά για τον καθένα, αναλόγως πως θέλει να καταγράψει τις αναμνήσεις του και πως θέλει οι επόμενες γενιές να τον θυμούνται. Όπως οι αυτόπτες μάρτυρες ενός τραγικού γεγονότος θα διηγηθούν με διαφορετικό τρόπο και διαφορετική έμφαση σε διαφορετικές λεπτομέρειες τα σύμβαντα, έτσι αποδίδεται αναλόγως των «αναγκών» και η Ιστορία.

Όμως, τα ιστορικά γεγονότα δεν είναι αμφισβητήσιμα και δεν έχουν μόνο ακαδημαϊκή σημασία. Απ’ αυτά δεν αντλούμε απλά και μονοσήμαντα εγκυκλοπαιδικές γνώσεις, αλλά παίρνουμε διδάγματα και χρεωνόμαστε παρακαταθήκες. Αντλούμε ψυχική δύναμη και θάρρος που μας είναι απαραίτητα στους σύγχρονους αγώνες. Η Ιστορία είναι μια από τις επιστήμες που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση συνειδήσεων, γι’ αυτό και πολύ συχνά γίνεται αντικείμενο κακομεταχείρισης.

Λένε, ότι την επίσημη εκδοχή της Ιστορίας, τη γράφουν πάντοτε οι νικητές. Στην περίπτωση της Ελλάδας τα ιστορικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν την περίοδο 1940 – 1944 κακοποιήθηκαν και διαστρεβλώθηκαν από τους νικητές του Εμφυλίου. Διαμορφώθηκε, και για πολλά χρόνια πλασαρίστηκε μέσα από ισχυρούς κρατικούς και κοινωνικούς θεσμούς μια στρεβλή και λανθασμένη αντίληψη της ηρωικής εκείνης περιόδου. Πολλοί μύθοι εμφανίστηκαν και διαμορφώθηκαν για να στηρίξουν την επίσημη εκδοχή, πίσω από την οποία κρύφτηκαν και επιδιώχθηκαν πολιτικές και ιδεολογικές σκοπιμότητες.

Κατ’ αρχήν, το έπος του ‘40 επιχειρήθηκε να παρουσιαστεί σαν έργο του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Από τα σχολικά μας χρόνια, γενιές ολόκληρες μεγαλώσαμε ακούγοντας για το περίφημο «Όχι του Μεταξά». Πέραν τούτου, η αντίσταση στο φασίστα Ιταλό επιδρομέα επιχειρήθηκε να αποκοπεί τελείως από την αντίσταση στα χρόνια ‘41 – ‘44 που για τους ιθύνοντες κύκλους υπήρχε μόνο στο βαθμό που είχε σχέση με το Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής και την Κυβέρνηση του Καΐρου.

Ο λόγος για την κατάφωρη αυτή διαστρέβλωση της αλήθειας είναι πολύ απλός. Μεταπολεμικά η Ελλάδα είχε την κακή τύχη να πέσει και πάλι στα χέρια ανθρώπων που ταξικά, πολιτικά και ιδεολογικά συγγένευαν ή είχαν παραπλήσιους στόχους με το καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Ανθρώπων που είχαν ανάγκη από εθνικές δάφνες για να στηρίξουν ηθικά και να νομιμοποιήσουν έναντι του λαού, την αντιλαϊκή τους εξουσία. Και επειδή στερούνταν τέτοιων περγαμηνών λόγω της απουσίας τους από το μεγάλο αγώνα ή και της συνεργασίας τους με τους κατακτητές, κατέφευγαν στην παραχάραξη της ιστορίας.

Μετά την επίσημη αναγνώριση της «Εθνικής Αντίστασης» από την Ελληνική Πολιτεία, στις αρχές της δεκαετίας του ‘80, σε γενικές γραμμές, η επίσημη εκδοχή της Ιστορίας συγχρονίστηκε με τις παραμέτρους της ιστορικής πραγματικότητας.

Πρώτα απ’ όλα ξεκαθάρισε μια και καλή, ποιος άρθρωσε το πραγματικό «ΟΧΙ» στις επιβουλές του ιταλικού και αργότερα του γερμανικού φασισμού, γιατί στις 28 του Οκτώβρη του 1940 λέχθηκε πραγματικά ένα μεγάλο «ΟΧΙ». Και αυτό το «ΟΧΙ» το είπε ο Ελληνικός λαός στις πόλεις και τα χωριά. Από τα χαράματα της 28ης του Οκτώβρη, με το που μαθεύτηκε η είδηση για την επίθεση της Ιταλίας, ο λαός ξεχύθηκε στους δρόμους ζητώντας όπλα για να υπερασπίσει την πατρίδα. Ο ελληνικός λαός είχε πάρει την απόφασή του να πολεμήσει προτού καν συγκληθεί το Συμβούλιο του Στέμματος και προτού ο Μεταξάς και ο Βασιλιάς διακηρύξουν επίσημα με διαγγέλματά τους ότι η Ελλάδα βρισκόταν σε πόλεμο με την Ιταλία.

Το «ΟΧΙ» το είπαν οι φαντάροι των προφυλακών στην Ελληνο-αλβανική μεθόριο πριν ακόμα πάρουν οδηγίες από την Αθήνα, όπως χαρακτηριστικά έγραψε ο Ιταλός Πρέσβης στην ελληνική πρωτεύουσα, Γκράτσι.

Το «ΟΧΙ» το είπαν οι χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τα ξερονήσια και τις φυλακές. Αυτοί όλοι που βρίσκονταν στην πρωτοπορία του αγώνα για δημοκρατία και που για τέσσερα χρόνια υπέφεραν κάθε είδους κατατρεγμό και εξευτελισμό από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, οι πολιτικοί κρατούμενοι στο στρατόπεδο της Ακροναυπλίας που στις 29 του Οκτώβρη 1940 υπέβαλαν υπόμνημα στην κυβέρνηση Μεταξά ζητώντας να σταλούν «στην πρώτη γραμμή του πυρός για τη συντριβή των επιδρομέων και την υπεράσπιση της ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας της χώρας». Το καθεστώς Μεταξά όχι μόνο δεν ικανοποίησε το αίτημά τους αλλά και τους παρέδωσε αργότερα σιδηροδέσμιους στους Γερμανούς κατακτητές.

Τίθεται το ερώτημα: Πού οφείλεται η νίκη των ελληνικών όπλων στα αλβανικά βουνά; Οφείλεται έτσι γενικά και αόριστα στην ελληνική ψυχή, σε κάποια ιδιαιτερότητα της φυλής που προσδίδει υπεροχή έναντι άλλων λαών και εθνών; Οφείλεται, μήπως, στην απαράμιλλη πολεμική τέχνη των Ελλήνων που αποκτήθηκε στην αρχαιότητα και με κάποιο μεταφυσικό τρόπο μεταφέρεται στους αιώνες; Τέτοιες απλουστευτικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις ουδόλως απαντούν στους πραγματικούς λόγους.

Είναι γεγονός ότι ο ιταλικός φασισμός ήταν ανέτοιμος για πόλεμο. Οι στρατηγοί του Μουσολίνι ζητούσαν τουλάχιστον ακόμα μερικά χρόνια για να συμπληρώσουν τις ετοιμασίες τους. Ο Ιταλός δικτάτορας όμως ήθελε εδώ και τώρα νίκες για να μην βρεθεί σε δεύτερη μοίρα στο τραπέζι των νικητών και στη μοιρασιά των λαφύρων. Είναι επίσης γεγονός ότι ο έστω ανέτοιμος ιταλικός στρατός σε σύγκριση με τον ελληνικό στρατό είχε καταφανή υπεροχή τόσο σε έμψυχο όσο και σε άψυχο υλικό.

Η Ελλάδα της 4ης Αυγούστου ήταν ακόμα πιο ανέτοιμη για πόλεμο και μάλιστα με την Ιταλία στα Ελληνο-αλβανικά σύνορα. Η «εθνική» λεγόμενη κυβέρνηση που δεν έχανε ευκαιρία να διατυμπανίζει τις δήθεν επιτυχίες της εξοπλιστικής και αμυντικής της πολιτικής, στην πραγματικότητα άφησε ακάλυπτη τη χώρα.

Ο Έλληνας στρατιώτης πήγε στο μέτωπο με πολύ φτωχά υλικά μέσα. Πήγε όμως αποφασισμένος να πολεμήσει και να νικήσει. Πήγε εμψυχωμένος από τις πατριωτικές και δημοκρατικές παραδόσεις του ελληνικού λαού. Πήγε φλογισμένος από αγάπη για την ελευθερία και γεμάτος μίσος για το φασισμό, τον οποίο γνώριζε για τέσσερα χρόνια στο δικό του πετσί. Πήγε στο μέτωπο έχοντας δίπλα του συμπαραστάτη ολόκληρο τον ελληνικό λαό. Γνώριζε ότι μπαίνει σ’ ένα δίκαιο πόλεμο, ένα πόλεμο που μετατράπηκε σε παλλαϊκή προσπάθεια.

Από την άλλη πλευρά, ο Ιταλός στρατιώτης σύρθηκε με τη βία σ’ ένα πόλεμο στον οποίο δεν πίστευε, που καταλάβαινε πόσο άδικος και παράλογος ήταν. Ο Ιταλός στρατιώτης μισούσε τον πόλεμο, μισούσε το φασισμό και δεν ήταν διατεθειμένος να θυσιαστεί για μια υπόθεση που θεωρούσε όχι μόνο ξένη και άδικη αλλά σε τελευταία ανάλυση και αντίθετη με τα πραγματικά συμφέροντα της Ιταλίας και του ιταλικού λαού.

Με αυτά τα δεδομένα η λογική των αριθμών ανατράπηκε. Στην Πίνδο και τα Αλβανικά βουνά γράφτηκε μια εποποιία για την οποία κάθε Έλληνας δικαιούται να νιώθει περηφάνια και τιμή.

Όταν κατελήφθη η Ελλάδα, κάποιοι συμβιβάστηκαν με τον κατακτητή. Τα πιο αντιδραστικά στοιχεία, μάλιστα, συνεργάστηκαν μαζί του. Κάποιοι άλλοι παροπλίστηκαν και εναπόθεσαν όλες τους τις ελπίδες στο συμμαχικό παράγοντα. Η συντριπτική πλειοψηφία όμως του ελληνικού λαού, αρνήθηκε να συμβιβαστεί με την κατοχή και επέλεξε τη συνέχιση της πάλης με στόχο την απελευθέρωση της Ελλάδας.

Το Σεπτέμβριο του 1941 ιδρύεται το ΕΑΜ και το Δεκέμβρη του ίδιου χρόνου ο ΕΛΑΣ. Αυτές βέβαια δεν ήταν οι μόνες αντιστασιακές οργανώσεις. Ήταν όμως οι πιο μαζικές και διαδραμάτισαν τον πιο ουσιαστικό ρόλο στην αντίσταση. Σύμφωνα με εξακριβωμένα στοιχεία η αντίσταση προκάλεσε στους φασίστες βαριές απώλειες: 19 χιλιάδες νεκρούς, 8 χιλιάδες τραυματίες, 5 χιλιάδες αιχμαλώτους, χωρίς σ’ αυτούς να υπολογίζονται οι απώλειες που είχαν οι κατακτητές στην Αν. Μακεδονία, τη Θράκη, την Πελοπόννησο και την Κρήτη.

Και δεν ήταν βέβαια μόνο ο ένοπλος αγώνας στα όρη. Ήταν και ο καθημερινός πολιτικός αγώνας στις πόλεις που έπαιρνε τη μορφή μαζικών κινητοποιήσεων, απεργιών, συλλαλητηρίων. Ο αγώνας κατά της πείνας το χειμώνα του ‘41-’42, ο αγώνας για την υπεράσπιση της σοδειάς, οι γιορτασμοί των εθνικών επετείων και της πρωτομαγιάς που έπαιρναν τη μορφή λαϊκών εξεγέρσεων κατά των κατακτητών, ο αγώνας κατά της επιστράτευσης που ματαίωσε την προσπάθεια των χιτλερικών να επιστρατεύσουν Έλληνες και να τους στείλουν να πολεμήσουν στο Ανατολικό Μέτωπο.

Όλοι αυτοί οι αγώνες συνοδεύτηκαν από τεράστιες θυσίες. Βαρύ ήταν το τίμημα που πλήρωσε ο ελληνικός λαός για τη λευτεριά του. Το σύνολο των νεκρών φτάνει τις 520 χιλιάδες!

Αν όλα αυτά συνυπολογιστούν, τότε αβίαστα βγαίνει το συμπέρασμα ότι πράγματι η Εθνική Αντίσταση του ‘41-’44, ήταν συνέχεια του έπους του ‘40 και κορύφωση εκείνου που άρχισε στις 28 του Οκτώβρη. Και στις δυο περιπτώσεις υπήρξε παλλαϊκή η επιστράτευση και παλλαϊκή η προσπάθεια. Βαθιά πατριωτική και δημοκρατική στο περιεχόμενό της, άφθαστη σε ηρωισμό και μεγαλείο.

Η «Εθνική Αντίσταση» αγκάλιασε ολόκληρο το λαό, στις πόλεις και στα βουνά. Πολλοί υποστηρίζουν – όχι αυθαίρετα – ότι η Αντίσταση στην κατεχόμενη Ελλάδα ήταν κατά αναλογία από τις τρεις μαζικότερες και καλύτερα οργανωμένες στην Ευρώπη, μαζί μ’ αυτές στη Γιουγκοσλαβία και στη Γαλλία. Όπως και να ‘ναι, η ιστορική πραγματικότητα λέει ότι πριν ακόμα εκδιωχθούν οι γερμανικές κατοχικές δυνάμεις από την Ελλάδα, το ένα τρίτο της χώρας ανάπνεε αέρα ελευθερίας χάρη στη δράση των αντάρτικων κινημάτων και ομάδων, και ειδικά του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ, που αποτελούσε τη ραχοκοκαλιά της Αντίστασης και τη βάση συνένωσης της πλειοψηφίας του λαού.

Και μετά η απελευθέρωση! Πολλές οι προσδοκίες και τα όνειρα για μια καλύτερη ζωή, για μια καλύτερη Ελλάδα που θα άφηνε για πάντα πίσω της τις πληγές της δικτατορίας και της κατοχής.

Οι καλύτερες μέρες όμως δυστυχώς δεν ήρθαν, γιατί ξέσπασε ο τετραετής Εμφύλιος και μετά από αυτόν ακολούθησε η περίοδος της εξάρτησης της χώρας από την αγγλική και λίγο αργότερα, την αμερικανική πολιτική. Τα ξερονήσια και τα μπουντρούμια που συντηρούσε προπολεμικά το καθεστώς Μεταξά για τους προοδευτικούς και δημοκρατικούς αγωνιστές, ξανάνοιξαν μετεμφυλιακά. Σ’ αυτά βρέθηκε φυλακισμένη η γνήσια καρδιά του απλού Έλληνα, που πίστεψε και αγωνίστηκε για μια Ελλάδα ελεύθερη και ανεξάρτητη. Φυλακισμένη και η ψυχή της «Εθνικής Αντίστασης» ενώ οι πρωτοπόροι της, είτε στήθηκαν στα εκτελεστικά αποσπάσματα είτε πήραν το δρόμο της εξορίας…

Αγάπη Κ.

Υ.Γ. (1): Το θέμα της Εθνικής Αντίστασης είναι τεράστιο. Δεν αρκεί μια απλή εκθεσούλα να τοποθετηθεί κανείς. Τα ανωτέρω «παρακινήσασί με τη σήμερον ημέρα» τα λόγια του κ. Χριστόφια σε μια ξεχασμένη ομιλία σε ένα σχολείο στην Κύπρο του 1991. Συμφωνώ απολύτως με τον Καλό Άρχοντα Γιάννη, ότι υπάρχει τρομερή σύγχυση με την Εθνική Αντίσταση, με το τι έπραξαν μετέπειτα, καθοδηγούμενοι από την «μοιρασιά» της Γιάλτας, στα φοβερά χρόνια του Εμφυλίου, τα πρωτοπαλίκαρα (όχι οι πρωτοπόροι) των αντιστασιακών οργανώσεων.

Υ.Γ. (2): Με έκπληξη διαπίστωσα το ένθερμο ενδιαφέρον σας Καλοί Μου Άρχοντες για τα άρθρα των ημερών! Σας ευχαριστώ όλους για το ενδιαφέρον και τα σχόλια σας.

Υ.Γ. (3): Όμως, δεν στερεύει εδώ το σακούλι! Ελπίζω ότι θα πίνουμε τον καφέ μας εδώ στο Ντουκιάνι του Πρωτοάρχοντα κ. Καφετζή διαπραγματευόμενοι και άλλα θέματα που θα κινήσουν αν όχι την συμμετοχή σας, τουλάχιστον θα κινήσουν την απορία και την προσοχή σας. Λέω να αρχίσω με την εκπαίδευση, τι λέτε; Και μη με ξεχάσετε, τον καφέ τον πίνω σκέτο… όπως τα λόγια μου.

Σχετικό άρθρο: Παραμονές και Θύμησες

Σχετικό άρθρο: Μαρτυρίες (άθρωπος ή ζώο, στην ίδια μοίρα είμαστε)